Wiele kobiet podczas badania ginekologicznego słyszy informację, że ma „nadżerkę szyjki macicy”. To określenie często budzi niepokój i kojarzy się ze stanem chorobowym lub nawet ryzykiem nowotworu. W praktyce jednak najczęściej chodzi o tzw. ektopię szyjki macicy, czyli fizjologiczne przemieszczenie nabłonka gruczołowego.

Niniejszy materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Każda nieprawidłowość szyjki macicy wymaga indywidualnej oceny ginekologicznej.

Czym jest „nadżerka” szyjki macicy?

W języku potocznym określenie „nadżerka” najczęściej odnosi się do ektopii gruczołowej szyjki macicy (cervical ectropion / cervical ectopy).

Polega ona na przemieszczeniu delikatnego nabłonka gruczołowego z kanału szyjki na jej część pochwową. Taki obszar ma zwykle bardziej czerwony lub różowy kolor niż otaczająca tkanka, co może sprawiać wrażenie zmiany chorobowej mimo że często jest to wariant fizjologiczny.

Czy ektopia szyjki macicy jest chorobą?

Sama ektopia szyjki macicy NIE jest chorobą.

Jest bardzo częsta szczególnie u:

• kobiet w wieku rozrodczym,
• kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną,
• kobiet po porodzie,
• pacjentek w okresach zmian hormonalnych.

W większości przypadków jest to naturalny wariant budowy szyjki macicy.

Dlaczego ektopia pojawia się częściej u młodych kobiet?

Na wygląd szyjki macicy duży wpływ mają estrogeny. Wysoki poziom hormonów sprzyja przesuwaniu nabłonka gruczołowego na powierzchnię szyjki.

Dlatego ektopia częściej występuje:

• w wieku reprodukcyjnym,
• w ciąży,
• przy antykoncepcji hormonalnej.

Po menopauzie ektopia zwykle staje się mniej widoczna.

Kiedy „nadżerka” może dawać objawy?

Nabłonek gruczołowy jest delikatniejszy niż nabłonek wielowarstwowy pokrywający tarczę szyjki macicy. Dlatego u części kobiet ektopia może powodować:

• plamienia lub krwawienia po stosunku,
• zwiększoną ilość wydzieliny,
• nawracające upławy,
• większą podatność na podrażnienia i infekcje.

Objawy te nie zawsze oznaczają poważną chorobę, ale wymagają diagnostyki.

Czy każda „nadżerka” wymaga leczenia?

Nie. Sam wygląd szyjki macicy i obecność ektopii NIE są wskazaniem do leczenia.

Leczenie rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy zmiana powoduje:

• krwawienia kontaktowe,
• przewlekłe upławy,
• dyskomfort,
• lub nawracające stany zapalne.

Jak wygląda diagnostyka szyjki macicy?

Ocena szyjki macicy obejmuje zwykle:

• badanie ginekologiczne,
• cytologię,
• test HPV,
• kolposkopię w wybranych przypadkach.

Kluczowe znaczenie ma odróżnienie fizjologicznej ektopii od zmian wymagających dalszej diagnostyki.

Jakie są metody leczenia objawowej ektopii?

Jeżeli ektopia powoduje dolegliwości, lekarz może rozważyć leczenie zabiegowe.

Najczęściej stosowane metody obejmują:

• koagulację elektryczną,
• koagulację chemiczną,
• krioterapię,
• laseroterapię.

Dobór metody zależy od objawów, wieku pacjentki, planów prokreacyjnych oraz obrazu szyjki macicy.

Czy „nadżerka” zwiększa ryzyko raka szyjki macicy?

Fizjologiczna ektopia szyjki macicy NIE zwiększa ryzyka raka szyjki macicy.

Najważniejszą formą profilaktyki pozostają:

• regularna cytologia,
• test HPV,
• szczepienie przeciw HPV,
• regularne wizyty ginekologiczne.

Ektopia a HPV – co warto wiedzieć?

Choć sama ektopia nie jest stanem przednowotworowym, każda kobieta powinna regularnie wykonywać badania przesiewowe.

Obecność HPV oraz nieprawidłowej cytologii wymaga odrębnej diagnostyki niezależnie od obecności ektopii.

Czy „nadżerkę” trzeba wypalać?

Współczesna ginekologia coraz częściej odchodzi od rutynowego leczenia każdej ektopii.

Jeżeli zmiana nie daje objawów i wyniki cytologii są prawidłowe, najczęściej wystarcza obserwacja.

Materiały edukacyjne EstheGyn i YouTube

Na kanale YouTube „EstheGyn – dr n. med. Piotr Kolczewski” publikowane są materiały edukacyjne dotyczące:

• szyjki macicy,
• cytologii i HPV,
• kolposkopii,
• infekcji intymnych,
• oraz najczęstszych mitów ginekologicznych.

Materiały pomagają pacjentkom zrozumieć różnicę między fizjologiczną ektopią a zmianami wymagającymi diagnostyki.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentek

Czy „nadżerka” to rak?

Nie. Najczęściej chodzi o fizjologiczną ektopię szyjki macicy.

Czy każdą nadżerkę trzeba leczyć?

Nie. Leczenie rozważa się głównie wtedy, gdy zmiana powoduje objawy.

Czy ektopia może powodować krwawienia po stosunku?

Tak. Delikatny nabłonek gruczołowy może łatwiej krwawić.

Czy nadżerka zwiększa ryzyko raka szyjki macicy?

Sama ektopia nie zwiększa ryzyka raka szyjki macicy.

Czy przy nadżerce trzeba zrobić cytologię?

Tak. Regularna cytologia i/lub test HPV są podstawą profilaktyki.

Czy ektopia może sama zniknąć?

Tak. Zmiany hormonalne mogą wpływać na wygląd szyjki macicy.

Czy laseroterapia szyjki macicy jest bezpieczna?

W wybranych przypadkach laseroterapia może być jedną z metod leczenia objawowej ektopii.

Piśmiennictwo (PubMed / wybrane)

Bornstein J, et al. 2011 IFCPC terminology for the cervix and vagina. Obstet Gynecol. PMID: 22067778.

Mitchell MF, et al. Cervical ectopy and reproductive health. Obstet Gynecol Clin North Am. PMID: 10668262.

Sherrard J, et al. European guideline for the management of vaginal discharge. Int J STD AIDS. PMID: 24464280.

WHO Guidelines for screening and treatment of precancerous lesions for cervical cancer prevention.

Massad LS, et al. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines. J Low Genit Tract Dis. PMID: 32243307.

Darragh TM, et al. The Lower Anogenital Squamous Terminology Standardization Project. Arch Pathol Lab Med. PMID: 23259416.

Castle PE, et al. Human papillomavirus and cervical disease. N Engl J Med. PMID: 19494218.