Atrofia urogenitalna

Objawy mogą rozwijać się stopniowo przez wiele miesięcy lub lat.

Najczęstsze objawy obejmują:
• suchość pochwy
• pieczenie i świąd
• uczucie podrażnienia
• ból podczas współżycia
• mikrourazy śluzówki
• plamienia po współżyciu
• uczucie zwężenia pochwy
• częstsze oddawanie moczu
• parcia naglące
• nawracające infekcje dróg moczowych
• przewlekły dyskomfort okolic intymnych
• pogorszenie jakości życia seksualnego

U części pacjentek pojawia się również przewlekły ból vestibularny oraz nadwrażliwość wejścia do pochwy.

Skutki nieleczenia

Nieleczona atrofia urogenitalna ma charakter postępujący i może prowadzić do:
• przewlekłego bólu podczas współżycia
• unikania aktywności seksualnej
• pogorszenia jakości relacji partnerskich
• przewlekłych mikrourazów śluzówki
• większej podatności na infekcje
• pogorszenia funkcji układu moczowego
• przewlekłych objawów LUTS
• spadku jakości życia (QOL).

Diagnostyka i różnicowanie

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu ginekologicznym. W części przypadków konieczne jest wykonanie badań mikrobiologicznych, oceny pH pochwy lub biopsji.

W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić:

• infekcje pochwy i sromu
• liszaja twardzinowego
• liszaja płaskiego
• vulvodynię
• vestibulodynię
• kontaktowe zapalenie skóry
• przewlekłe dermatozy sromu
• neuropatyczne zespoły bólowe
• zmiany przednowotworowe i nowotworowe.

Lubrykanty i preparaty nawilżające

Rekomendacje RCOG i ACOG wskazują, że leczenie można rozpoczynać od terapii niehormonalnych.

Lubrykanty zmniejszają tarcie podczas współżycia oraz poprawiają komfort seksualny. Preparaty nawilżające stosowane regularnie mogą poprawiać nawodnienie śluzówki i ograniczać uczucie suchości.

Ich skuteczność jest jednak zwykle mniejsza niż miejscowej terapii estrogenowej.

Miejscowa terapia estrogenowa – estriol

Miejscowa terapia estrogenowa pozostaje złotym standardem leczenia umiarkowanego i ciężkiego GSM.

Najczęściej stosowany jest estriol w postaci kremów, globulek lub tabletek dopochwowych.

Korzyści terapii obejmują:

• poprawę nawilżenia
• odbudowę nabłonka
• poprawę elastyczności
• poprawę ukrwienia
• poprawę pH pochwy
• zmniejszenie bólu podczas współżycia
• redukcję objawów ze strony układu moczowego.

Miejscowy estriol cechuje się niską absorpcją ogólnoustrojową, jednak każda terapia wymaga indywidualnej kwalifikacji lekarskiej.

Pacjentki po nowotworach estrogenozależnych

Szczególną grupę stanowią pacjentki po raku piersi oraz innych nowotworach estrogenozależnych.

Według rekomendacji ACOG u części pacjentek z ciężkimi objawami GSM można rozważyć miejscową terapię estrogenową po konsultacji z onkologiem i indywidualnej analizie ryzyka.

W praktyce często wykorzystuje się także terapie niehormonalne:

• preparaty nawilżające
• lubrykanty
• kwas hialuronowy
• laseroterapię
• radiofrekwencję
• PRP.

Laseroterapia dopochwowa

Lasery CO₂ oraz Er:YAG wykorzystują kontrolowaną stymulację przebudowy tkanek.

Możliwe efekty terapii obejmują:

• poprawę nawilżenia
• poprawę elastyczności
• stymulację neokolagenezy
• poprawę jakości śluzówki
• zmniejszenie dyspareunii.

Część badań wykazuje poprawę objawów GSM, jednak część towarzystw naukowych podkreśla konieczność dalszych badań dotyczących skuteczności długoterminowej.

Radiofrekwencja (RF)

Radiofrekwencja wykorzystuje energię cieplną do przebudowy kolagenu i poprawy jakości tkanek.

Terapia może poprawiać:

• ukrwienie
• elastyczność
• napięcie śluzówki
• komfort seksualny.

W części badań obserwowano również poprawę objawów wysiłkowego nietrzymania moczu.

HIFU

HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) wykorzystuje skoncentrowaną energię ultradźwiękową do głębokiej stymulacji tkanek.

Celem terapii jest przebudowa kolagenu, poprawa napięcia tkanek oraz poprawa jakości śluzówki.

Osocze bogatopłytkowe (PRP)

PRP zawiera skoncentrowane płytki krwi i czynniki wzrostu wspomagające regenerację tkanek.

Terapia może być wykorzystywana jako leczenie wspomagające w atroficznych zmianach śluzówki oraz przewlekłym dyskomforcie okolic intymnych.

Kwas hialuronowy

Kwas hialuronowy może poprawiać nawodnienie, elastyczność i komfort okolic intymnych.

Preparaty z kwasem hialuronowym wykorzystywane są jako terapia niehormonalna lub wspomagająca.

Efektywność leczenia

Najsilniejsze dowody naukowe dotyczą miejscowej terapii estrogenowej, szczególnie estriolu.

Lubrykanty i preparaty nawilżające są skuteczne głównie w łagodnych objawach.

Lasery, RF, HIFU oraz PRP mogą poprawiać komfort pacjentek oraz jakość śluzówki, jednak poziom dowodów naukowych jest bardziej zróżnicowany niż w przypadku klasycznej terapii estrogenowej.

FAQ

Czy GSM samo przejdzie?
Najczęściej nie. Schorzenie ma zwykle charakter przewlekły.

Czy GSM może powodować problemy z pęcherzem?
Tak. Objawy bardzo często obejmują również układ moczowy.

Czy laser lub RF zastępują estrogeny?
Nie zawsze. Mogą być terapią wspomagającą lub alternatywą u wybranych pacjentek.

Czy kwas hialuronowy działa hormonalnie?
Nie. Jego działanie polega głównie na poprawie nawodnienia i jakości tkanek.