Radiofrekwencja w leczeniu atrofii urogenitalnej (GSM) — od podstaw po najnowsze badania

Zweryfikowano medycznie Artykuł napisany i zweryfikowany przez dr. n. med. Piotra Kolczewskiego, ginekologa plastycznego, Esthegyn, Szczecin. Ostatnia aktualizacja: [uzupełnić datę].

Odpowiedź w skrócie

Radiofrekwencja (RF) to nieinwazyjna metoda leczenia atrofii urogenitalnej (GSM — Genitourinary Syndrome of Menopause), polegająca na kontrolowanym podgrzaniu tkanek ściany pochwy i sromu prądem o wysokiej częstotliwości. Ciepło pobudza fibroblasty do produkcji nowego kolagenu i elastyny (neokolagenogeneza i neoelastogeneza), poprawiając nawilżenie, elastyczność i grubość nabłonka pochwy bez konieczności stosowania hormonów. Badania z ostatnich lat, w tym prace własne dr. Kolczewskiego, potwierdzają dobry profil bezpieczeństwa RF, choć duże randomizowane badania porównujące ją bezpośrednio z terapią estrogenową wciąż są nieliczne.

W skrócie

Parametr Informacja
Co to jest GSM Zespół objawów moczowo-płciowych związanych z niedoborem estrogenów po menopauzie
Mechanizm działania RF Kontrolowane ciepło → neokolagenogeneza i neoelastogeneza
Rodzaje RF Monopolarna, bipolarna, frakcyjna (mikroablacyjna)
Głębokość działania (bipolarna) Do ok. 1,3–1,5 mm ściany pochwy
Liczba zabiegów Zwykle 2–3, w odstępach kilku tygodni
Rekonwalescencja Brak lub minimalna, bez hospitalizacji
Kto wykonuje dr n. med. Piotr Kolczewski, ginekolog plastyczny
Lokalizacja Szczecin, ul. Mazurska 7

 

Część 1: Podstawy — czym jest atrofia urogenitalna (GSM)?

Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM), po polsku określany jako atrofia urogenitalna lub zespół moczowo-płciowy menopauzy, to termin wprowadzony w 2014 roku przez International Society for the Study of Women’s Sexual Health oraz North American Menopause Society. Zastąpił starsze określenie „atrofia sromu i pochwy” (VVA), obejmując szerszy zakres objawów dotyczących zarówno pochwy, sromu, jak i dolnych dróg moczowych.

GSM wynika ze spadku stężenia estrogenów, do którego dochodzi najczęściej w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym, ale też w innych sytuacjach związanych z hipoestrogenizmem — np. podczas terapii agonistami GnRH, po chemioterapii, radioterapii miednicy czy przy hipogonadyzmie hipotalamicznym związanym z nadmiernym wysiłkiem fizycznym.

Typowe objawy GSM

  • suchość pochwy,
  • pieczenie i podrażnienie,
  • świąd okolicy intymnej,
  • ból podczas współżycia (dyspareunia),
  • nawracające infekcje dróg moczowo-płciowych,
  • częstomocz i naglące parcia na mocz,
  • dyskomfort przy oddawaniu moczu.

Częstość występowania GSM u kobiet w okresie oko­łomenopauzalnym i pomenopauzalnym szacowana jest na 36–90%, w zależności od badanej populacji i zastosowanych kryteriów diagnostycznych. Mimo powszechności problemu, GSM pozostaje wciąż niedodiagnozowany — wiele kobiet nie zgłasza objawów lekarzowi, uznając je za nieuniknioną część starzenia lub odczuwając wstyd przy poruszaniu tego tematu.

Dotychczasowe leczenie GSM

Podstawą leczenia GSM pozostają dopochwowe preparaty estrogenowe (kremy, globulki, pierścienie dopochwowe) oraz długodziałające nawilżacze i lubrykanty. Terapia hormonalna jest skuteczna, ale nie każda pacjentka może lub chce ją stosować — przeciwwskazaniem bywają m.in. przebyte nowotwory hormonozależne (np. rak piersi), obawy pacjentek związane z terapią hormonalną, lub po prostu preferencja dla metod niehormonalnych.

To właśnie ta grupa pacjentek — niemogących lub niechcących stosować estrogenów miejscowo — jest głównym adresatem technologii energetycznych, w tym radiofrekwencji.

Część 2: Jak działa radiofrekwencja w leczeniu GSM?

Radiofrekwencja wykorzystuje prąd zmienny o wysokiej częstotliwości (najczęściej w zakresie kiloherców do megaherców), który przepływając przez tkankę, generuje kontrolowane ciepło na skutek oporu elektrycznego tkanek. Podniesienie temperatury tkanki do odpowiedniego poziomu:

  • powoduje denaturację istniejącego kolagenu (jego natychmiastowe obkurczenie),
  • pobudza fibroblasty do produkcji nowego kolagenu i elastyny — proces określany jako neokolagenogeneza i neoelastogeneza,
  • poprawia unaczynienie tkanki,
  • przyczynia się do pogrubienia nabłonka pochwy i poprawy jego nawilżenia.

Rodzaje radiofrekwencji stosowanej w ginekologii

Typ RF Charakterystyka
Monopolarna Prąd przepływa od elektrody czynnej do elektrody biernej (uziemiającej) umieszczonej na ciele pacjentki; głębsza penetracja, ale wyższe ryzyko nierównomiernego rozkładu ciepła
Bipolarna Obie elektrody (czynna i bierna) znajdują się blisko siebie na końcówce aplikatora; bardziej przewidywalny, płytszy i bezpieczniejszy rozkład ciepła
Frakcyjna (mikroablacyjna) Tworzy mikrostrefy uszkodzenia termicznego oddzielone nieuszkodzoną tkanką, co przyspiesza gojenie, podobnie jak w laserach frakcyjnych

 

W literaturze podkreśla się, że RF bipolarna wydaje się bezpieczniejsza niż monopolarna, przy zachowaniu porównywalnej skuteczności klinicznej.

Część 3: Przegląd badań naukowych z ostatnich lat

Poniżej chronologiczny przegląd najważniejszych publikacji z ostatnich 7 lat dotyczących zastosowania RF w GSM, w tym dwóch badań własnych dr. Kolczewskiego.

Badania kliniczne u pacjentek

Sarmento i wsp. (2023) przeprowadzili randomizowane badanie kliniczne oceniające wpływ mikroablacyjnej frakcyjnej radiofrekwencji na dysfunkcje seksualne i trofikę pochwy, potwierdzając poprawę parametrów klinicznych u leczonych pacjentek.

Joris i wsp. (2024), w badaniu opublikowanym w czasopiśmie Climacteric, przeprowadzili prospektywne randomizowane badanie porównujące radiofrekwencję z żelem nawilżającym (grupa kontrolna) u kobiet pomenopauzalnych z GSM, niemogących lub niechcących stosować hormonalnej terapii menopauzalnej. Oceniano m.in. nasilenie atrofii sromowo-pochwowej, dyspareunię, pH pochwy, indeks dojrzałości nabłonka, Vaginal Health Index oraz Female Sexual Function Index po 10–12 tygodniach leczenia.

Gueldini de Moraes i wsp. (2024), w pilotażowym badaniu randomizowanym opublikowanym w Menopause, porównali nieinwazyjną radiofrekwencję z dopochwowym estrogenem oraz nawilżaczem dopochwowym u 30 zdrowych kobiet pomenopauzalnych z GSM, oceniając skuteczność obu metod w okresie 3 miesięcy.

Badania własne dr. Kolczewskiego

Badanie 1 — Kolczewski i wsp., Pharmaceuticals (2022). W badaniu klinicznym pt. „Hyaluronic Acid and Radiofrequency in Patients with Urogenital Atrophy and Vaginal Laxity” oceniono skuteczność nieinwazyjnego zabiegu radiofrekwencji połączonego z iniekcją kwasu hialuronowego w skórę warg sromowych większych. Do badania zakwalifikowano 20 kobiet z GSM i luźnością pochwy, w wieku 36–72 lat (średnia wieku 53,4 roku). Efekty oceniano na poziomie klinicznym, histologicznym oraz estetycznym — to jedno z niewielu badań łączących ocenę subiektywną pacjentek z obiektywną analizą histologiczną pobranych wycinków tkanki.

Badanie 2 — Kolczewski i wsp., Journal of Applied Cosmetology (2024). W badaniu przedklinicznym na modelu świńskim pt. „Noninvasive bipolar radiofrequency – vaginal application on swine model” oceniono wpływ bipolarnej radiofrekwencji o częstotliwości 480 kHz, dostarczanej za pomocą aplikatora dopochwowego 360°, na koncentrację kolagenu i elastyny w ścianie pochwy. Trzy samice świń poddano dwóm ekspozycjom RF w odstępie 4 tygodni, a tkanki analizowano histologicznie po kolejnych 4 tygodniach. Wyniki wykazały wyraźny wzrost koncentracji włókien kolagenowych (średnio o 103,6%) oraz elastynowych (średnio o 52,8%) w porównaniu do tkanki kontrolnej, przy głębokości działania RF sięgającej do ok. 1,3 mm ściany pochwy. Badanie to dostarcza cennych, obiektywnych dowodów histologicznych na mechanizm działania RF, potwierdzających klinicznie obserwowane efekty.

Przeglądy systematyczne i metaanalizy

Sarmento i wsp. (2024), w przeglądzie systematycznym i sieciowej metaanalizie opublikowanej w International Journal of Gynecology & Obstetrics, porównali skuteczność różnych metod energetycznych (laser, RF i inne) w leczeniu GSM, na podstawie 24 badań obejmujących łącznie 4380 pacjentek.

Diniz i wsp. (2026), w przeglądzie systematycznym i metaanalizie opublikowanej w Sexual Medicine Reviews, porównali bezpośrednio radiofrekwencję z dopochwową terapią estrogenową w leczeniu zaburzeń seksualnych związanych z menopauzą — to jedna z najbardziej aktualnych i bezpośrednio odnoszących się do pytania „RF czy estrogen?” prac naukowych na ten temat.

Wytyczne kliniczne

Amerykańskie towarzystwa urologiczne i uroginekologiczne (AUA/SUFU/AUGS) opublikowały wspólne wytyczne dotyczące postępowania w GSM, w których omówiono również miejsce technologii energetycznych, w tym RF, w algorytmie leczenia — na tle ugruntowanej pozycji terapii estrogenowej jako leczenia pierwszego rzutu.

Część 4: RF a laser — podobieństwa i różnice

Radiofrekwencja bywa porównywana z laserami frakcyjnymi CO2 i Er:YAG, które również są stosowane w leczeniu GSM. Kluczowe różnice:

Cecha Radiofrekwencja Laser CO2/Er:YAG
Mechanizm Ciepło z oporu elektrycznego tkanki Ablacja/koagulacja termiczna wiązką światła
Głębokość działania Zależna od typu (bipolarna: płycej, monopolarna: głębiej) Głównie powierzchowna (nabłonek i blaszka właściwa)
Uszkodzenie nabłonka Zwykle nieablacyjna (bez naruszenia powierzchni) Może być ablacyjna (mikrouszkodzenia nabłonka)
Rekonwalescencja Zwykle minimalna Zwykle minimalna, czasem dłuższa przy technikach ablacyjnych

 

Metaanalizy z ostatnich lat (m.in. dotyczące terapii laserowej) podkreślają, że obie technologie — RF i laser — wykazują obiecującą skuteczność objawową, natomiast wciąż potrzeba więcej dużych, wieloośrodkowych badań randomizowanych porównujących je bezpośrednio ze złotym standardem, czyli miejscową terapią estrogenową.

Część 5: Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

W dotychczasowych badaniach klinicznych i przedklinicznych (w tym w badaniu na modelu świńskim dr. Kolczewskiego) nie odnotowano poważnych działań niepożądanych związanych z zabiegami RF wykonywanymi zgodnie z protokołem.

Przeciwwskazania do zabiegów RF w ginekologii obejmują m.in.:

  • ciążę,
  • aktywną infekcję w okolicy intymnej,
  • obecność rozrusznika serca lub innych wszczepionych urządzeń elektronicznych (w zależności od typu urządzenia RF),
  • czynną chorobę nowotworową w obrębie miednicy mniejszej,
  • niekontrolowane choroby ogólnoustrojowe wpływające na gojenie tkanek.

Ostateczna kwalifikacja do zabiegu wymaga indywidualnej konsultacji lekarskiej.

Część 6: Jak wygląda zabieg RF w praktyce?

  1. Konsultacja ginekologiczna i ocena wskazań/przeciwwskazań.
  2. Kwalifikacja do zabiegu.
  3. Zabieg ambulatoryjny, bez konieczności znieczulenia ogó
  4. Zwykle seria 2–3 zabiegów w odstępach kilku tygodni.
  5. Powrót do codziennej aktywności bezpośrednio po zabiegu lub tego samego dnia.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest GSM?
Zespół objawów moczowo-płciowych (suchość, pieczenie, ból przy współżyciu, objawy ze strony dróg moczowych) związanych ze spadkiem estrogenów, najczęściej w okresie menopauzy.
Jak działa radiofrekwencja w leczeniu GSM?
Kontrolowane ciepło pobudza fibroblasty do produkcji nowego kolagenu i elastyny, poprawiając grubość, elastyczność i nawilżenie nabłonka pochwy.
Czy RF zastępuje terapię estrogenową?
Nie zawsze — u wielu pacjentek estrogenoterapia miejscowa pozostaje leczeniem pierwszego rzutu. RF jest istotną opcją zwłaszcza dla pacjentek, które nie mogą lub nie chcą stosować hormonów.
Czy zabiegi RF są bezpieczne?
Dotychczasowe badania kliniczne i przedkliniczne, w tym badania własne, nie wykazały poważnych działań niepożądanych przy prawidłowej kwalifikacji pacjentek.
Czym różni się RF bipolarna od monopolarnej?
RF bipolarna ma bardziej przewidywalny, płytszy rozkład ciepła i jest uznawana za bezpieczniejszą; RF monopolarna działa głębiej, ale przy większym ryzyku nierównomiernego rozkładu energii.
Ile zabiegów RF jest zwykle potrzebnych?
Najczęściej seria 2–3 zabiegów w odstępach kilku tygodni, choć protokoły różnią się między badaniami i urządzeniami.
Czy istnieją dowody naukowe na skuteczność RF w GSM?
Tak — szereg badań klinicznych, badań przedklinicznych oraz przeglądów systematycznych z ostatnich lat potwierdza obiecującą skuteczność i dobry profil bezpieczeństwa RF, choć wciąż potrzeba więcej dużych badań porównawczych z terapią estrogenową.
Czy RF można łączyć z innymi zabiegami?
Tak — badania, w tym badanie własne dr. Kolczewskiego, opisują łączenie RF z iniekcjami kwasu hialuronowego w celu wzmocnienia efektu klinicznego.

Piśmiennictwo

  1. Kolczewski P, Parafiniuk M, Zawodny P, Haddad R, Nalewczyńska A, Kolasa AK, Wiszniewska B, Menkes S, Bader A, Stabile G, Zerbinati N. Hyaluronic Acid and Radiofrequency in Patients with Urogenital Atrophy and Vaginal Laxity. Pharmaceuticals (Basel). 2022;15(12):1571. doi:10.3390/ph15121571
  2. Kolczewski P, Barwijuk M, Parafiniuk M, Kolasa A, Udała J, Gączarzewicz D, Łukaszuk M, Zerbinati N, Kuźlik R, Kordek A, Branecka-Woźniak D, Kozłowski M, Cymbaluk-Płoska A. Noninvasive bipolar radiofrequency – vaginal application on swine model. Journal of Applied Cosmetology. 2024;42(1):22–39.
  3. Joris A, Di Pietrantonio V, Praet J, Renard K, Verduyn A-C, Buxant F, Rozenberg S. Randomized trial: treatment of genitourinary syndrome of menopause using radiofrequency. Climacteric. 2024;27(2):210– doi:10.1080/13697137.2024.2302425
  4. Sarmento ACA, Fernandes FS, Maia RR, et al. Microablative fractional radiofrequency for sexual dysfunction and vaginal trophism: A randomized clinical trial. Clinics (Sao Paulo). 2023;78:100293.
  5. Gueldini de Moraes AV, Costa-Paiva L, da Costa MH, Maciel TF, Mariano FV, Pedro AO. Comparison of the effect of noninvasive radiofrequency with vaginal estrogen and vaginal moisturizer in the treatment of vulvovaginal atrophy in postmenopausal women: a randomized clinical trial. Menopause. 2024;31(4):288–302.
  6. Sarmento ACA, de Araújo Santos Camargo JD, Freitas CL, Medeiros KS, Costa APF, Gonçalves AK. Physical energies for the management of genitourinary syndrome of menopause: an overview of a systematic review and network meta-analysis. Int J Gynaecol Obstet. 2024;166(1):163–172. doi:10.1002/ijgo.15304
  7. Diniz A, Ciuffatelli M, Queiroz L, Lemos M, Peloggia A. Radiofrequency versus vaginal estrogen for menopausal sexual dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Sexual Medicine Reviews. 2026;14(1).
  8. Fernandes MFR, Bianchi-Ferraro AMHM, Sartori MGF, et al. CO2 laser, radiofrequency, and promestriene in the treatment of genitourinary syndrome of menopause in breast cancer survivors: a histomorphometric evaluation of the vulvar vestibule. Menopause. 2023;30(12):1213–1220. doi:10.1097/GME.0000000000002274

Pełne teksty dostępne w bazie PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) po wyszukaniu tytułu lub numeru DOI.

Konsultacja w Esthegyn

Jeżeli odczuwasz objawy atrofii urogenitalnej i zastanawiasz się, czy radiofrekwencja będzie dla Ciebie odpowiednią metodą leczenia, umów się na konsultację w Esthegyn w Szczecinie.

Umów konsultację

 

Ostatnia aktualizacja treści: 30.07.2026