Streszczenie
Cytolityczne zapalenie pochwy (cytolytic vaginosis, CV) jest niedostatecznie rozpoznawanym stanem zaburzeń mikrobioty pochwy, często mylonym z nawrotowym zapaleniem drożdżakowym. Przyczyną CV jest nadmierna proliferacja pałeczek Lactobacillus spp., prowadząca do nadmiernego zakwaszenia pochwy i wtórnej cytolizy komórek nabłonka.
Wprowadzenie
Objawy takie jak świąd, pieczenie i upławy pochwy są jednymi z najczęstszych powodów konsultacji ginekologicznych. Chociaż najczęściej rozpoznawaną przyczyną jest zapalenie drożdżakowe, u części pacjentek objawy utrzymują się mimo leczenia. Jednym z możliwych rozpoznań w takich przypadkach jest cytolityczna waginoza.
Czym jest CV?
CV to stan charakteryzujący się nadmierną dominacją pałeczek Lactobacillus spp. w pochwie. W przeciwieństwie do bakteryjnej waginozy, nie dochodzi do utraty flory ochronnej, lecz do jej patologicznego nadmiaru.
Nadmierna produkcja kwasu mlekowego prowadzi do spadku pH pochwy, często poniżej 3,5, co skutkuje cytolizą komórek nabłonka i wystąpieniem objawów klinicznych.
Objawy kliniczne
Objawy CV są niespecyficzne i obejmują:
• świąd i pieczenie pochwy,
• uczucie suchości i podrażnienia,
• białą, gęstą wydzielinę bez intensywnego zapachu,
• nasilanie objawów w drugiej fazie cyklu miesiączkowego.
Brak poprawy po leczeniu przeciwgrzybiczym powinien sugerować CV.
Różnicowanie: CV vs zapalenie drożdżakowe
| Cecha | Cytolityczna waginoza | Zapalenie drożdżakowe |
| pH pochwy | < 3,5 | 4,0–4,5 |
| Lactobacillus | Bardzo liczne | Prawidłowe lub zmniejszone |
| Candida | Nieobecna | Obecna |
| Mikroskopia | Cytoliza komórek nabłonka | Pseudostrzępki, blastospory |
| Reakcja na leczenie p/grzybicze | Brak poprawy | Poprawa |
Diagnostyka
Rozpoznanie CV opiera się na obrazie klinicznym, niskim pH pochwy, mikroskopii świeżego preparatu oraz wykluczeniu infekcji grzybiczej.
Leczenie – protokół z sodą oczyszczoną
Celem leczenia CV jest podwyższenie pH pochwy (alkalizacja). Najczęściej zaleca się alkalizację pochwy przy użyciu wodorowęglanu sodu czyli spożywczej sody oczyszczonej.
Przykładowy protokół:
• 1–2 łyżeczki sody oczyszczonej rozpuścić w 0,5–1 litrze letniej wody,
• irygacja pochwy 2–3 razy w tygodniu przez 1–2 tygodnie,
• w trakcie leczenia unikać probiotyków dopochwowych i preparatów zakwaszających !
Najważniejsze wnioski kliniczne
-
Istota problemu
Cytolityczne zapalenie pochwy (CV) to zaburzenie mikrobioty pochwy polegające na nadmiernej proliferacji Lactobacillus spp., co prowadzi do nadmiernego zakwaszenia środowiska (pH < 3,5) i cytolizy komórek nabłonka.
Nie jest to infekcja, lecz dysbioza – nadmiar flory fizjologicznej prowadzący do objawów klinicznych.
-
Problem kliniczny
CV jest często błędnie rozpoznawane jako nawrotowe zapalenie drożdżakowe.
Konsekwencją jest nieskuteczne leczenie przeciwgrzybicze oraz pogorszenie objawów przy stosowaniu probiotyków dopochwowych.
-
Objawy sugerujące CV
- brak poprawy po leczeniu przeciwgrzybiczym
- nasilenie objawów w drugiej fazie cyklu
- uczucie suchości i pieczenia
- biała, gęsta wydzielina bez zapachu
-
Diagnostyka
Kluczowe elementy:
– pH pochwy < 3,5
– mikroskopia: liczne Lactobacillus, cytoliza komórek nabłonka
– brak elementów grzybiczych (pseudostrzępki, blastospory)
Rozpoznanie opiera się na wykluczeniu kandydozy.
-
Różnicowanie z kandydozą
CV:
- niskie pH
- brak grzybów
- brak poprawy po leczeniu przeciwgrzybiczym
Kandydoza:
- pH zwykle prawidłowe
- obecne grzyby
- poprawa po leczeniu
-
Leczenie
Cel: podwyższenie pH pochwy (alkalizacja).
-
Błędy terapeutyczne
Nie stosować:
- leków przeciwgrzybiczych
- probiotyków dopochwowych
- preparatów zakwaszających
-
Wnioski praktyczne
CV jest częstą przyczyną nawrotowych objawów przypominających kandydozę.
Pomiar pH pochwy jest kluczowym i prostym narzędziem diagnostycznym.
W przypadku braku odpowiedzi na leczenie przeciwgrzybicze należy rozważyć CV.
Piśmiennictwo (wybrane, 2019–2024)
Sobel JD. Vulvovaginal candidiasis. Lancet. 2020.
Linhares IM et al. Cytolytic vaginosis: diagnosis and management. Curr Infect Dis Rep. 2021.
Donders GGG et al. Lactobacillus overgrowth and cytolysis. BJOG. 2022.
Amabebe E, Anumba DOC. Vaginal microbiome and dysbiosis. Front Cell Infect Microbiol. 2023.
Swidsinski A et al. Vaginal microbiome and epithelial cytolysis. J Clin Med. 2024.