Cytolityczne zapalenie pochwy (cytolytic vaginosis, CV) jest niedostatecznie rozpoznawanym zaburzeniem mikrobioty pochwy, często mylonym z nawrotowym zapaleniem drożdżakowym. Przyczyną CV jest nadmierna proliferacja pałeczek Lactobacillus spp., prowadząca do nadmiernego zakwaszenia pochwy i wtórnej cytolizy komórek nabłonka.

Niniejszy materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Objawy intymne wymagają diagnostyki różnicowej oraz badania ginekologicznego.

Dlaczego temat jest ważny?

Objawy takie jak świąd, pieczenie i upławy należą do najczęstszych powodów konsultacji ginekologicznych. Najczęściej rozpoznawaną przyczyną jest infekcja drożdżakowa, jednak u części pacjentek objawy utrzymują się mimo leczenia przeciwgrzybiczego. Jednym z możliwych rozpoznań może być właśnie cytolityczna waginoza.

Czym jest cytolityczna waginoza (CV)?

CV jest stanem związanym z nadmierną dominacją pałeczek Lactobacillus spp. w pochwie. W przeciwieństwie do bakteryjnej waginozy nie dochodzi tutaj do utraty flory ochronnej, lecz do jej patologicznego nadmiaru.

Nadmierna produkcja kwasu mlekowego prowadzi do silnego zakwaszenia pochwy – często poniżej pH 3,5 – co może skutkować cytolizą komórek nabłonka i wystąpieniem objawów klinicznych.

Objawy kliniczne

Objawy CV są niespecyficzne i mogą obejmować:

świąd i pieczenie pochwy,
uczucie suchości i podrażnienia,
białą, gęstą wydzielinę bez intensywnego zapachu,
nasilenie objawów w drugiej fazie cyklu miesiączkowego,
dyskomfort podczas współżycia.

Brak poprawy po leczeniu przeciwgrzybiczym powinien sugerować konieczność dalszej diagnostyki.

CV vs grzybica – najważniejsze różnice

Najważniejsze różnice obejmują:

pH pochwy:
– CV: zwykle <3,5
– grzybica: zwykle 4,0–4,5
Lactobacillus:
– CV: bardzo liczne
– grzybica: prawidłowe lub zmniejszone
Candida:
– CV: nieobecna
– grzybica: obecna
Mikroskopia:
– CV: cytoliza komórek nabłonka
– grzybica: pseudostrzępki i blastospory
Reakcja na leczenie przeciwgrzybicze:
– CV: brak poprawy
– grzybica: poprawa.

Diagnostyka

Rozpoznanie CV opiera się na:

obrazie klinicznym,
niskim pH pochwy,
mikroskopii świeżego preparatu,
wykluczeniu infekcji grzybiczej.

Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka różnicowa.

Leczenie – dlaczego stosuje się sodę oczyszczoną?

Celem leczenia CV jest alkalizacja pochwy, czyli podwyższenie zbyt niskiego pH. Najczęściej stosuje się wodorowęglan sodu (sodę oczyszczoną).

Przykładowy protokół:

1–2 łyżeczki sody oczyszczonej rozpuścić w 0,5–1 litrze letniej wody,
irygacja pochwy 2–3 razy w tygodniu przez 1–2 tygodnie
unikanie probiotyków dopochwowych i preparatów zakwaszających w trakcie terapii.

Leczenie powinno być prowadzone po wcześniejszej diagnostyce i konsultacji ginekologicznej.

Czego unikać przy podejrzeniu CV?

Przy podejrzeniu cytolitycznej waginozy należy zachować ostrożność z:
• wielokrotnym stosowaniem leków przeciwgrzybiczych bez potwierdzenia Candida,
• nadmiernym stosowaniem probiotyków dopochwowych,
• preparatami silnie zakwaszającymi pochwę.

CV a mikrobiota pochwy – nowoczesne spojrzenie

Współczesne badania coraz częściej podkreślają znaczenie równowagi mikrobioty pochwy. Problemem może być zarówno niedobór Lactobacillus spp., jak i ich nadmierna dominacja.

Materiały edukacyjne EstheGyn i YouTube

Na kanale YouTube „EstheGyn – dr n. med. Piotr Kolczewski” publikowane są materiały edukacyjne dotyczące mikrobioty pochwy, infekcji intymnych oraz diagnostyki różnicowej.

Materiały pomagają pacjentkom lepiej zrozumieć:

różnice między infekcjami intymnymi,
znaczenie mikrobioty pochwy,
dlaczego nie każda wydzielina oznacza grzybicę,
kiedy konieczna jest szersza diagnostyka.

Powiązane filmy dostępne są na kanale YouTube EstheGyn.

Podsumowanie

Cytolityczna waginoza jest niedostatecznie rozpoznawanym zaburzeniem mikrobioty pochwy, często mylonym z nawrotowym zapaleniem drożdżakowym.

Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka różnicowa, ocena pH pochwy oraz mikroskopia preparatu. W części przypadków leczenie wymaga nie zakwaszania, lecz czasowej alkalizacji pochwy.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentek

Czy CV to grzybica?

Nie. Objawy mogą być podobne, ale w CV zwykle nie stwierdza się obecności Candida spp.

Dlaczego leczenie przeciwgrzybicze czasem nie działa?

Jeżeli przyczyną objawów jest CV, a nie infekcja drożdżakowa, leczenie przeciwgrzybicze może być nieskuteczne.

Czy Lactobacillus mogą być „zbyt liczne”?

Tak. W CV dochodzi do nadmiernej dominacji Lactobacillus spp.

Czy soda oczyszczona jest naprawdę stosowana w leczeniu CV?

Tak. Wodorowęglan sodu wykorzystywany jest do alkalizacji pochwy.

Czy probiotyki mogą nasilać objawy CV?

W części przypadków tak, ponieważ mogą dodatkowo zwiększać dominację Lactobacillus spp.

Czy CV może nawracać?

Tak. U części pacjentek objawy mają charakter nawrotowy.

Piśmiennictwo (wybrane, 2019–2024)

Sobel JD. Vulvovaginal candidiasis. Lancet. 2020.

Linhares IM et al. Cytolytic vaginosis: diagnosis and management. Curr Infect Dis Rep. 2021.

Donders GGG et al. Lactobacillus overgrowth and cytolysis. BJOG. 2022.

Amabebe E, Anumba DOC. Vaginal microbiome and dysbiosis. Front Cell Infect Microbiol. 2023.

Swidsinski A et al. Vaginal microbiome and epithelial cytolysis. J Clin Med. 2024.

Brotman RM. Vaginal microbiome and gynecologic health. 2022.

Źródła własne / materiały EstheGyn

EstheGyn.com – materiały edukacyjne dotyczące mikrobioty pochwy i infekcji intymnych.
Kanał YouTube „EstheGyn – dr n. med. Piotr Kolczewski” – filmy edukacyjne dotyczące infekcji intymnych i diagnostyki różnicowej.

Co to jest Cytolityczne zapalenie pochwy (cytolytic vaginosis) ?– Kiedy „za dużo Lactobacillus” staje się problemem?