HIFU/MFU w ginekologii funkcjonalnej – aktualny stan wiedzy dotyczący leczenia atrofii urogenitalnej, wysiłkowego nietrzymania moczu oraz zespołu luźnej pochwy 2026

Wprowadzenie

Rozwój ginekologii funkcjonalnej w ostatnich dwóch dekadach doprowadził do istotnej zmiany sposobu leczenia wielu problemów wpływających na jakość życia kobiet. Coraz większą uwagę zwraca się nie tylko na leczenie chorób zagrażających zdrowiu, ale również na terapię schorzeń i dolegliwości, które ograniczają codzienne funkcjonowanie, aktywność fizyczną, komfort psychiczny oraz satysfakcję seksualną.

Do najczęstszych problemów należą obecnie:

• zespół menopauzy moczowo-płciowej (Genitourinary Syndrome of Menopause, GSM),
• wysiłkowe nietrzymanie moczu (Stress Urinary Incontinence, SUI),
• zespół luźnej pochwy (Vaginal Laxity Syndrome).

Przez wiele lat podstawą leczenia pozostawała farmakoterapia, fizjoterapia oraz chirurgia rekonstrukcyjna. W ostatniej dekadzie pojawiły się jednak technologie energetyczne pozwalające stymulować procesy regeneracyjne zachodzące w tkankach bez konieczności wykonywania operacji.

Początkowo największą popularność zdobyły lasery frakcyjne CO₂ i Er:YAG. Następnie coraz częściej zaczęto wykorzystywać radiofrekwencję (RF). Najnowszym etapem rozwoju są mikroogniskowane ultradźwięki o wysokiej energii (MFU/HIFU), które dzięki zdolności do działania na głębsze warstwy tkanek wzbudzają obecnie ogromne zainteresowanie środowiska uroginelogicznego.

Dlaczego HIFU jest inne niż wcześniejsze technologie?

Większość technologii stosowanych w ginekologii działa przede wszystkim na poziomie błony śluzowej pochwy.

Tymczasem wiele problemów funkcjonalnych kobiet nie wynika wyłącznie ze zmian powierzchownych.

Nietrzymanie moczu, utrata napięcia pochwy czy osłabienie struktur dna miednicy są związane głównie z przebudową:

• tkanki łącznej,
• powięzi pochwowej,
• struktur okołocewkowych,
• więzadeł i powięzi dna miednicy.

To właśnie dlatego pojawienie się technologii pozwalającej dostarczyć energię kilka milimetrów pod powierzchnię błony śluzowej wzbudziło tak duże zainteresowanie.

MFU/HIFU nie działa wyłącznie na nabłonek. Energia może być ogniskowana na różnych głębokościach, co umożliwia oddziaływanie na struktury odpowiedzialne za funkcję podporową pochwy oraz cewki moczowej.

Mechanizm działania mikroogniskowanych ultradźwięków

MFU/HIFU wykorzystuje skoncentrowaną energię ultradźwiękową skupioną w precyzyjnie określonym punkcie tkanki.

W miejscu ogniskowania dochodzi do gwałtownego wzrostu temperatury przekraczającego 60°C.Powstają mikroskopijne punkty koagulacji termicznej (Thermal Coagulation Points), które inicjują proces gojenia i przebudowy tkanek.W przeciwieństwie do lasera powierzchnia błony śluzowej pozostaje nienaruszona.

Biologiczne następstwa obejmują:

• Obkurczenie istniejących włókien kolagenowych. Bezpośrednio po zabiegu dochodzi do częściowego skrócenia włókien kolagenowych, co odpowiada za pierwsze kliniczne odczucie poprawy napięcia tkanek.
• Neokolagenezę : Fibroblasty rozpoczynają syntezę nowych włókien kolagenowych typu I i III.Proces ten trwa wiele tygodni po zabiegu i odpowiada za długotrwałą przebudowę tkanek. Powstają nowe włókna   poprawiające sprężystość oraz elastyczność ściany pochwy.
• Angiogenezę : Dochodzi do tworzenia nowych naczyń krwionośnych oraz poprawy mikrokrążenia.
• Przebudowę macierzy pozakomórkowej : Zmianie ulega organizacja kolagenu oraz architektura tkanki łącznej, co wpływa na poprawę właściwości biomechanicznych tkanek.

HIFU kontra laser CO₂, Er:YAG i  REadiofrekwencja

Jednym z najczęściej poruszanych tematów jest porównanie HIFU do innych technologii energetycznych.

Lasery CO₂ oraz Er:YAG wykazują bardzo dobre działanie na poziomie błony śluzowej pochwy. Mogą poprawiać nawilżenie, trofikę oraz objawy związane z atrofią.

Radiofrekwencja wywołuje efekt termiczny poprzez ogrzewanie tkanek i również stymuluje produkcję kolagenu.

HIFU różni się jednak możliwością precyzyjnego dostarczania energii na większą głębokość.

W praktyce oznacza to potencjalnie większy wpływ na:

• tkanki podporowe pochwy,
• powięź pochwową,
• okolice okołocewkowe,
• elementy dna miednicy.

Z tego powodu HIFU jest szczególnie interesującą technologią w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu oraz zespołu luźnej pochwy.

HIFU w leczeniu zespołu menopauzy moczowo-płciowej (GSM)

GSM jest przewlekłym zespołem objawów wynikających z niedoboru estrogenów.

Według różnych badań może dotyczyć nawet ponad połowy kobiet po menopauzie.

Objawy obejmują:

• suchość pochwy,
• pieczenie,
• świąd,
• dyspareunię,
• nawracające infekcje,
• częstomocz,
• naglące parcia na mocz,
• nawracające zakażenia układu moczowego.

Nieleczona atrofia urogenitalna prowadzi do stopniowego pogarszania jakości życia, ograniczenia aktywności seksualnej oraz pogorszenia dobrostanu psychicznego.

Podstawowym leczeniem pozostają estrogeny miejscowe.

Nie wszystkie pacjentki mogą jednak stosować terapię hormonalną. Część kobiet obawia się hormonów, część przebyła leczenie nowotworów hormonozależnych, a część poszukuje terapii wspomagających.

W takich sytuacjach coraz większe zainteresowanie budzą technologie energetyczne, w tym MFU/HIFU.

Badania sugerują poprawę:

• nawilżenia pochwy,
• elastyczności tkanek,
• komfortu współżycia,
• parametrów jakości życia.

Publikacja Kolczewski i wsp. – jedno z pionierskich badań klinicznych

Przełomowym momentem dla rozwoju MFU/HIFU w ginekologii była publikacja:

Kolczewski P, Kozłowski M, Cymbaluk-Płoska A. Micro-Focused Ultrasound Therapy in Patients with Urogenital Atrophy and Vaginal Laxity. Journal of Clinical Medicine. 2022;11(23):6980.

Badanie opublikowane w czasopiśmie indeksowanym w bazie PubMed należało do pierwszych prac klinicznych analizujących zastosowanie mikroogniskowanych ultradźwięków u kobiet z atrofią urogenitalną oraz zespołem luźnej pochwy.

Uzyskane wyniki potwierdziły możliwość poprawy objawów klinicznych przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa procedury.

Publikacja ta stała się jednym z istotnych punktów odniesienia dla kolejnych badań rozwijających zastosowanie HIFU w ginekologii funkcjonalnej.

HIFU w leczeniu zespołu luźnej pochwy

Vaginal laxity jest problemem zgłaszanym przez coraz większą liczbę kobiet.

Najczęściej pojawia się:

• po porodach drogami natury,
• po menopauzie,
• wraz z procesem starzenia.

Pacjentki opisują ten problem jako:

• utratę napięcia pochwy,
• zmniejszenie doznań seksualnych,
• pogorszenie jakości współżycia,
• uczucie „rozluźnienia”.

Ponieważ głównym problemem jest przebudowa tkanki łącznej, HIFU wydaje się szczególnie dobrze dopasowane do tego wskazania.

Dzięki stymulacji neokolagenezy może dochodzić do poprawy biomechanicznych właściwości ściany pochwy bez konieczności wykonywania zabiegu chirurgicznego.

HIFU w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu

Spośród wszystkich wskazań właśnie leczenie SUI może w przyszłości okazać się najciekawszym kierunkiem rozwoju technologii HIFU.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest związane przede wszystkim z niewydolnością struktur podporowych cewki moczowej.

Problem nie dotyczy nabłonka pochwy.

Dotyczy tkanek położonych znacznie głębiej.

To właśnie tutaj przewaga HIFU nad większością technologii energetycznych może mieć największe znaczenie.

W opublikowanych badaniach klinicznych obserwowano znaczącą poprawę objawów, a w grupie pacjentek z czystym wysiłkowym nietrzymaniem moczu całkowite ustąpienie objawów odnotowano u znacznego odsetka leczonych kobiet.

Ultravera – system MFU/HIFU stosowany w ginekologii

Jednym z najlepiej rozpoznawalnych systemów wykorzystywanych w ginekologii funkcjonalnej jest Ultravera by Hironic

Urządzenie posiada europejską certyfikację medyczną CE i zostało wykorzystane w badaniach klinicznych opublikowanych w bazie PubMed.

Możliwość zastosowania różnych głębokości ogniskowania energii pozwala dostosować terapię do konkretnego problemu klinicznego oraz anatomii pacjentki.

Bezpieczeństwo terapii

Dotychczasowe badania wskazują na bardzo korzystny profil bezpieczeństwa MFU/HIFU.

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmują:

• przejściowy dyskomfort,
• uczucie ciepła,
• zwiększoną ilość wydzieliny pochwowej.

Objawy te mają charakter przemijający.

W dostępnych publikacjach nie opisywano ciężkich powikłań charakterystycznych dla leczenia operacyjnego.

Podsumowanie

Mikroogniskowane ultradźwięki stanowią jedną z najbardziej obiecujących technologii rozwijanych obecnie w ginekologii funkcjonalnej.

Ich największą przewagą jest możliwość działania na głębsze warstwy tkanek niż większość systemów laserowych i część urządzeń radiofrekwencyjnych.

Obecne dane naukowe wskazują na potencjalną skuteczność w leczeniu zespołu menopauzy moczowo-płciowej, zespołu luźnej pochwy oraz wysiłkowego nietrzymania moczu.

Choć potrzebne są dalsze badania kliniczne, HIFU już dziś zajmuje ważne miejsce wśród nowoczesnych metod regeneracyjnych wykorzystywanych w ginekologii funkcjonalnej.

HIFU w leczeniu zespołu menopauzy moczowo-płciowej (GSM)

GSM – problem znacznie większy niż suchość pochwy

Przez wiele lat atrofia urogenitalna była postrzegana głównie jako problem związany z suchością pochwy. Obecnie wiadomo, że jest to znacznie bardziej złożony proces obejmujący zarówno narządy płciowe, jak i dolne drogi moczowe.

Dlatego obecnie stosuje się termin Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM), który lepiej odzwierciedla rzeczywistą skalę problemu.

Niedobór estrogenów prowadzi do stopniowych zmian obejmujących:

• ścieńczenie nabłonka pochwy,
• zmniejszenie ilości glikogenu,
• wzrost pH pochwy,
• zaburzenie mikrobiomu,
• spadek ilości kolagenu,
• pogorszenie ukrwienia,
• utratę elastyczności tkanek.

Proces ten może rozpoczynać się już w okresie okołomenopauzalnym i postępować przez kolejne lata.

Objawy GSM

Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

Objawy pochwowe

• suchość pochwy,
• pieczenie,
• świąd,
• uczucie podrażnienia,
• skłonność do mikrourazów,
• plamienia po współżyciu.

Objawy seksualne

• ból podczas współżycia (dyspareunia),
• zmniejszenie komfortu współżycia,
• obniżenie satysfakcji seksualnej,
• wtórne ograniczenie aktywności seksualnej.

Objawy ze strony układu moczowego

• częstomocz,
• parcia naglące,
• nawracające zakażenia układu moczowego,
• pieczenie podczas mikcji,
• współistniejące wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Wpływ GSM na jakość życia

Jednym z najczęściej pomijanych aspektów GSM jest wpływ choroby na jakość życia.

Badania pokazują, że nieleczona atrofia urogenitalna może prowadzić do:

• pogorszenia relacji partnerskich,
• ograniczenia aktywności seksualnej,
• pogorszenia samooceny,
• przewlekłego dyskomfortu,
• objawów depresyjnych i lękowych.

W przeciwieństwie do uderzeń gorąca GSM zwykle nie ustępuje samoistnie. Zmiany mają charakter przewlekły i często postępują wraz z upływem czasu.

Miejsce HIFU w terapii GSM

Złotym standardem leczenia pozostają estrogeny miejscowe.

Jednak część pacjentek:

• nie chce stosować hormonów,
• nie toleruje terapii,
• przebyła leczenie nowotworów hormonozależnych,
• poszukuje metod wspomagających.

W takich przypadkach technologie energetyczne mogą stanowić wartościowe uzupełnienie terapii.

HIFU nie zastępuje leczenia hormonalnego, ale może wspierać proces regeneracji tkanek poprzez:

• poprawę mikrokrążenia,
• stymulację fibroblastów,
• zwiększenie syntezy kolagenu,
• poprawę elastyczności ściany pochwy,
• poprawę trofiki tkanek.

Znaczenie publikacji Kolczewski i wsp.

Jednym z pierwszych badań klinicznych analizujących zastosowanie mikroogniskowanych ultradźwięków u pacjentek z atrofią urogenitalną była publikacja:

Kolczewski P, Kozłowski M, Cymbaluk-Płoska A. Micro-Focused Ultrasound Therapy in Patients with Urogenital Atrophy and Vaginal Laxity. Journal of Clinical Medicine. 2022;11(23):6980.

Publikacja ta zwróciła uwagę międzynarodowego środowiska naukowego na możliwość wykorzystania MFU/HIFU w leczeniu GSM i do dziś pozostaje jedną z najczęściej cytowanych prac dotyczących tego zagadnienia.

HIFU w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu (SUI)

Dlaczego SUI pozostaje wyzwaniem terapeutycznym?

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest najczęstszą postacią nietrzymania moczu u kobiet.

Problem pojawia się podczas:

• kaszlu,
• kichania,
• śmiechu,
• biegania,
• ćwiczeń fizycznych,
• podnoszenia ciężarów.

Przyczyną nie jest choroba pęcherza moczowego.

Kluczową rolę odgrywa niewydolność struktur podporowych odpowiedzialnych za stabilizację:

• cewki moczowej,
• szyi pęcherza,
• przedniej ściany pochwy.

To właśnie dlatego leczenie SUI jest znacznie trudniejsze niż leczenie samej atrofii pochwy.

Dlaczego HIFU może mieć przewagę nad laserami?

Lasery frakcyjne koncentrują swoje działanie głównie na błonie śluzowej.

Mogą poprawiać jakość nabłonka i częściowo wpływać na tkankę podśluzową.

Jednak mechanizm wysiłkowego nietrzymania moczu znajduje się głębiej.

Dotyczy przede wszystkim:

• powięzi endopelwicznej,
• tkanek okołocewkowych,
• więzadeł podtrzymujących cewkę moczową.

MFU/HIFU umożliwia dostarczenie energii właśnie do tych głębszych struktur.

To prawdopodobnie najważniejszy argument przemawiający za wykorzystaniem tej technologii w leczeniu SUI.

Jak HIFU może wpływać na cewkę moczową?

W wyniku działania mikroogniskowanych ultradźwięków dochodzi do:

• przebudowy kolagenu,
• zwiększenia gęstości tkanki łącznej,
• poprawy właściwości biomechanicznych tkanek,
• zwiększenia napięcia struktur podporowych.

Efektem może być poprawa stabilizacji cewki moczowej podczas wzrostu ciśnienia śródbrzusznego.

Aktualne wyniki badań

Liczba badań dotyczących HIFU w leczeniu SUI jest nadal ograniczona.

To jednak typowa sytuacja dla nowej technologii.

Dostępne wyniki są obiecujące.

W jednej z najnowszych publikacji dotyczących zastosowania HIFU w leczeniu kobiecego nietrzymania moczu całkowite ustąpienie objawów uzyskano u około dwóch trzecich pacjentek z czystym wysiłkowym nietrzymaniem moczu.

Jednocześnie nie obserwowano ciężkich powikłań.

Najczęściej występowały jedynie przejściowe objawy miejscowe ustępujące samoistnie.

Które pacjentki mogą odnieść największą korzyść?

Najlepszych efektów można oczekiwać u kobiet:

• z łagodnym SUI,
• z umiarkowanym SUI,
• po porodach drogami natury,
• z współistniejącą luźnością pochwy,
• z objawami GSM.

W zaawansowanych przypadkach HIFU nie zastępuje leczenia operacyjnego, ale może stanowić element leczenia skojarzonego.

FAQ

Czy HIFU jest zabiegiem chirurgicznym?

Nie. Zabieg wykonywany jest ambulatoryjnie i nie wymaga nacięć ani hospitalizacji.

Czy HIFU jest bolesne?

Większość pacjentek odczuwa jedynie przejściowe uczucie ciepła lub rozpierania.

Czy HIFU może zastąpić estrogeny?

Nie. Estrogeny pozostają złotym standardem leczenia GSM. HIFU należy traktować jako metodę wspomagającą lub alternatywę dla wybranych pacjentek.

Czy HIFU może zastąpić operację nietrzymania moczu?

Nie. W zaawansowanych postaciach SUI nadal najlepsze wyniki osiąga się metodami chirurgicznymi.

Jak długo utrzymują się efekty?

Przebudowa kolagenu trwa wiele miesięcy. Efekty zwykle rozwijają się stopniowo po zabiegu.

Czy HIFU wpływa na satysfakcję seksualną?

U części pacjentek poprawa napięcia tkanek oraz zmniejszenie objawów GSM przekładają się na poprawę jakości współżycia.

Czy zabieg wymaga rekonwalescencji?

Zazwyczaj nie. Większość kobiet wraca do codziennych aktywności tego samego dnia.

Czy HIFU można łączyć z innymi terapiami?

Tak. W praktyce klinicznej HIFU często stanowi element terapii skojarzonej obejmującej fizjoterapię, preparaty hormonalne, kwas hialuronowy lub inne procedury regeneracyjne.

Piśmiennictwo:

1. Kolczewski P, Kozłowski M, Cymbaluk-Płoska A.

Micro-Focused Ultrasound Therapy in Patients with Urogenital Atrophy and Vaginal Laxity.Journal of Clinical Medicine. 2022;11(23):6980.

2. Chen WC i wsp.

Pilot study on the impact of HIFU treatment on miRNA profile changes in    vaginal secretions and their clinical relevance. International Journal of Hyperthermia2024;41(1):2418426

3. Elrashidy RA.

High Intensity Focused Ultrasound (HIFU) for Management of Vaginal Laxity with Impact on Sexual Satisfaction. International Journal of Scientific Development and Research. 2022.

4. Dirican AÖ, Ceran MU, Kahraman O, Sönmez MG.

High-intensity focused ultrasound (HIFU) for the treatment of female urinary incontinence: A retrospective analysis.Medicine (Baltimore). 2024.

5. Fatima S i wsp.

Efficacy and Safety of HIFU in Improving Bladder Control in Women with Urinary Incontinence.

Proceedings SZMC. 2025.

6. Mili N, Paschou SA, Goulis DG i wsp.

Genitourinary syndrome of menopause: a systematic review on prevalence and treatment.   Menopause. 2021. PMID: 33739315.

Rozdział książkowy

10. Kolczewski P.

HIFU/MFU w ginekologii funkcjonalnej i estetycznej.

W: Ginekologia plastyczna – techniki małoinwazyjne.

Warszawa: PZWL 2019